Discussion between Prophet Mohammad and the Major Religions

(ترجمه فارسی)

Imam Sadeq AS narrates a discussion between Prophet Mohammad PBUH and a group of 25 scholars, who were disciples of 5 different religions: Jews, Christians, Naturalists, dualists (like Mazdayasna) and idolists:

The jewish group started the debate and asked: “We believe that Uzair is God’s son. We want to know your opinion about him.”
Christians asked: “We believe Jesus is the son of God. How do you explain this?”
Naturalists said: “We believe that creation happened arbitrarily, and the creatures do not need a beginning and an end (there is no eternity).”
Dualists said: “We believe that the world is created by two forces: darkness and light.”
Idolaters said: “We worship our idols as Gods.”

Prophet Mohammad PBUH after praising God and reminding them that he is God’s Prophet and assigned to transfer God’s message to people, accosted the Jewish scholars and said: “Have you come to me to convince me to accept your words and beliefs without reason?”

They replied: No!

Prophet: Then based on what reason do you believe Uzair is God’s son?

Jews: Because he revived Torah after it was forgotten, and this can only be done by the Son of God.

Prophet: By such reason, Moses deserves more to be God’s son, because he was the one that Torah was revealed to him in the first place, and he had had so many more miracles than Uzair. Therefore, based on your reason Moses should have a higher position than being the Son of God (because Uzair had that position). If by being the Son of God you mean that God, like human beings, mated with His mate and a son like Uzair was born into this world, then you have degraded God and resembled Him to an earthly creature, and likened Him to His creatures, and this is blasphemy.

Jews: We did not mean such a thing. Because as you said that’s blasphemy. But by saying Uzair is the Son of God we are respecting him, even though physical birth would not have happened. Like calling a scholar and spiritual leader with such a name, it is a means of showing respect like the time when a scholar calls his pupils my sons, there does not necessarily exist a father-son relationship between them. Therefore, God chose Uzair to such position to show humans his respect and magnitude.

Prophet: your answer is what I explained earlier. If all these characteristics are enough to make God choose Uzair as His Son, Moses deserves more to be in such a position. Because based on what you claim, one of your elders might call another person who is respected to him with such names as “my son”, and the other person would call his senior as “my master” or “my father”; or another might call his respected friend, “my brother”. Therefore, the more respected the person gets, the more elevated the labels will get. Now should you not call Moses God’s father or brother (because you have called Uzair His son) because he had a higher position than Uzair?

Jews remained silent and took permission to think about Prophet’s answers.

Then Prophet Mohammad accosted the Christians and said: You believe that God who is eternal and immortal, has united with His Son, Jesus; but you are not explicit in your claim. What exactly do you mean?
Do you mean God, who is eternal, has started existing with another creature?
Or do you mean Jesus who is a created being (since he was not eternal) has elevated to God’s position and united with Him?
Or are you only respecting Jesus by giving him such a label (like Jews and Uzair)?
The first two cases are by reason impossible because how is it possible that an eternal being starts existing, or that a finite non-eternal being becomes eternal?! Therefore, being eternal, and being created are two opposite extremes that contradict each other.
By the third reasoning, it is clear that since Jesus is a creation of God; therefore, becoming God’s son and then being elevated to the position of God and sharing this characteristic with God would be unreasonable and impossible.

Christians: (By your claim) We mean that since Jesus was special to God, God gave him lots of miracles, and made him His special. We only intend to respect him.
Prophet: Then you have heard what I told Jews. And Prophet repeated what he had reasoned earlier to the Jews.

The Christians remained silent.

Suddenly one of them asked: Then how come you Muslims call Abraham, God’s friend? How come that is legible?

Prophet: These are two different issues. Abraham was called God’s friend (Khalil), because the word Khalil literally means needing, and the person is one who needs. Abraham was called as such, because he (humbly) felt himself dependent and needing God while he was totally strong and self-sufficient himself. He was given this name by God, during the ceremony in which he was going to be thrown into fire. In that event God sent Gabriel to help him. When Gabriel reached him, he told Abraham that he had come to help him. But Abraham replied, that he did not need any other creature’s help other than God, and that God was enough for him. God then gave him this epithet.
Khalil also literally means searching in the meaning of things. Abraham was called Khalil because he knew scientific secrets that nobody else did. Moreover, this label does not liken him to God or unite him with God. Abraham became God’s friend and Khalil because he separated himself from all other creatures but God. But father-son relationship is different, it is a physical relationship, and being a son is meaningful only during birth.
Also, if you claim that you can call Jesus God’s son, based on how we call Abraham, God’s friend; then you should also be calling Moses God’s son, because Moses also had miracles that were no less than Jesus. You should even as I told Jews, believe that Moses is God’s father, uncle, master.

A Christian asked: Jesus in Bible says: “I go to my father and your father.”

Prophet: you can interpret that saying in two ways:
If you say Jesus said, I am going to my and your father, father being God; therefore, all those listening to Jesus were also God’s sons.
But if you say that Jesus meant my and your father had been Adam and Noah, then that would make sense because Adam and Noah were also the audience’s fathers. And indeed Jesus meant this meaning.

The Christians remained silent and took permission to think about prophet’s replies.

Then Prophet Mohammad PBHH faced the naturalists and said: How do you say that things cannot have a reason for existence and have been eternal?

Naturalists: We only believe in things that we can sense. Since there has never been a beginning and will never be an ending for the created world, we believe that there is no beginning and no end.

Prophet: Have you seen with your own eyes, the eternal state of things? If you say yes, you should have been eternal yourselves, and this is unreasonable.

Naturalists: No, we have not seen that ourselves.

Prophet: Then how come you judge the eternal state of things while you haven’t sensed either their creation or they being eternal? By what criteria do you admit one state or negate the other? Have you not seen day and night and how they follow each other? Did this cycle exist in the previous generations and will it continue to exist?

Naturalists: Yes!

Prophet: Would it be possible that this cycle could be disturbed, then, would day and night become one?

Naturalists: No that is not possible.

Prophet: then you are distinctly admitting that when one finishes, the other one appears?

Naturalists: Yes, They are so.

Prophet: Then by admitting it, you have indeed agreed that the cycle itself (time) has existed before day and night; therefore, day and night become created elements, while you did not have not the chance to sense it yourself. Then how can you deny God’s power (in creating the unforeseen?)
Prophet then continued: do you believe that day and night have a beginning and an end or are they unlimited? If you admit the first, you have admitted that they have had a creation phase, and in the second case, you have admitted an end which was eternal.

Naturalists: Yes, you are right.

Prophet: have you researched upon your belief that the world has been eternal and was not created?

Naturalists: Yes.

Prophet: Don’t you see that all the creatures in this world are dependent upon each other for sustenance? Have you not noticed that when making a building, all the parts are dependent upon each other to make that building stand right? The same applies to the creatures of the world. If the parts and creatures of the world are dependent upon each other to work properly, how can some be eternal and some created? How would you explain the world if those creatures you believe were eternal were in fact created?

Naturalists remained silent, because no matter how they would define the creation, it would not be in accord with their description of an eternal thing.

Then Prophet Mohammad accosted the dualists and asked them: How come you believe as such?

Dualists: we believe that the world is made of two forces, evil and right (darkness and light). We found out that these two forces are opposites, therefore they should have different creators. Similar to the snow that is cold by nature and does not produce heat, or the fire that could not produce cold; it is against wisdom that one creator performs two opposites.

Prophet: do you not see all the different colors like black, white, yellow, red, green and gray? Don’t you see that some of them are opposites and cannot appear together in one place?

Dualists: Yes.

Prophet: Then why not consider multiple Gods for each color as their creators?
Dualists remained silent.

Prophet continued: How can light and darkness combine and result in this created world, while light is prone to ascension and darkness is prone to descension? Do you think that two passengers that are walking against each other, one to the west and the other to the east, would meet each other during their journey?

Dualists: No that is not possible.

Prophet: then how can light and darkness combine (and result in one created world) while they are by nature against each other. How can one world be created by the combination of two opposites?

Dualists asked for some time to think upon the answer.

Then prophet addressed the Arab idolaters and asked: why have you started worshiping idols instead of God?

Idolaters: we seek to get closer to God through worshipping these idols.

Prophet: Can these idols hear or do they worship the same God, through which you could get closer to God?

Idolaters: No, they cannot.

Prophet: Haven’t you sculpted them yourselves?
Idolaters: Yes we have.

Prophet: So now that you use these idols to get close to a God that you assume is wiser to your benefits than yourselves, is it not wiser that those idols worship you instead of you worshipping them, while that God has not commanded you to do so?!

The idolaters started to argue each other, some said: God had descended into the bodies of these sculptures based on the appearance we had given to these idols. By worshipping these idols we are in fact worshipping that God.

Some said: these idols resemble previous tribes that were pious and worshipped God, therefore, we worship God through them to show respect.

Others said: when God created Adam and ordered angels to prostrate to him, we were absent then. By bowing to these idols, which we made based on Adam’s figure, we are in fact performing our duty for the time we were absent. Like you Muslims, who pray and prostrate in mosques to a certain direction and on certain objects (Mohr), we also use these idols to get closer to God.

Prophet: But you have chosen the wrong path and have diverted from the right path.

Prophet then accosted the first group and said: it is not reasonable to say that God descended into the bodies of creatures resembling these idols, because then you have resembled God to His created beings. Also, isn’t this claim limiting God to a body form? Does God descend into a thing, which is His own creation and limited by Himself? What is the difference between the effects of God’s descent into bodies, and the effects of changes in smell, color, softness, lightness, heaviness? How can an eternal being become limited in a created (mortal) form, while the opposite is more likely to be true!? How can a God that has created everything be in need of one of His created things as His location, while God has been eternal, and that location has been created afterwards?!

When you explain God descending into a bodily form, you have made God prone to death, because anything that was once created will one day diminish. But God’s essence contradicts change and diminishing.

And if you believe that descent does not necessarily mean change in God’s essence; therefore, you should also not consider such causes as motion and stillness, black and white, and change of colors as making any changes to God’s essence; but consider all those changes possible for the bodily form and describe God only by those changes. (If God’s essence is not changeable, when the body form changes for whatever reason, God should not be affected by those changes, therefore, the bodily form can change as much as it can, and then you necessarily will describe God by that being’s changes, because that is what you are sensing). Therefore, you have again limited God to His creatures.

Therefore, now that the basis of your claim that God is descendible is refuted, your whole idea is refuted.

The first group of idolaters remained silent.

Prophet then addressed the second group: if you claim that you have created your idols and worship them based on your monotheistic precedents, then where is God’s place in your beliefs (Is God the one to be worshipped or those who worshipped God should be worshipped)? Do you not realize that one of the basics of worshipping God is that you do not equal Him to His creatures? For example, if you approach a king, and bow to him or respect him the same way you respect his servants, haven’t you insulted him by your behavior?

Idolaters said yes.

Prophet: then are you not insulting God by equaling His worship to the worship of His creatures?

They remained silent.

Then prophet accosted the third group and said: you compared Muslims to yourselves, while this is a wrong comparison. We believe we are submitted to God’s will and order. We obey what He says and how He likes us to worship Him. When God says that He wants us to worship Him while standing in the direction of Kaaba, or to worship in a certain way, we obey Him as such.

Considering your claim about prostrating of angels to Adam, God ordered angels to bow to Adam’s essence and being (God’s creation), and not to his bodily form. You cannot compare that to yourselves. Since God has never ordered His creatures to worship Him like that (through idols), how can you prove that the prostrating to your idols is pleasing God?

If somebody invites you to his house, is it polite to accept his invitation, but to go to his house on another time? Or if someone gives you as present, clothes, vehicles, or properties, is it polite if you take another one of his properties instead of the gift he has already bestowed upon you?

They said: No it is not polite, because we do not have the same permission in using the second ones, as we did for the first ones.

Prophet: Is disrespecting God ruder or disrespecting His creatures?

They said: God!

Prophet: then why do you worship these figures, when God has never directly ordered you to do so?

They also remained silent.

Imam Sadeq AS then said: I swear to the God that after three days all these 25 people who had come to disrespect prophet by their disputes converted to Islam.

Ihtijaj Tabarsi


حضرت صادق علیه السّلام بواسطه پدران گرامش از أمیر المؤمنین علیهم السّلام به نقل حدیثی از پیامبر گرامی اسلام پرداخت که: جمعی از پیشوایان پنج فرقه: نصاري، دهري، ثنویّه و مشرکان عرب (بت پرستان) طی یک تبانی و قرار در محضر آن حضرت حاضر شده و شروع به مجادله و احتجاج نمودند.
یهودیان گفتند: اعتقاد ما این است که عزیر پسر خداست، و نزد تو آمده ایم که در این باره مذاکره کنیم و نظر تو را بدانیم. اگر با ما هم عقیده شدي حقّ تقدّم با ما است، و گر نه با اعتقاد ما مخالف بوده و ما نیز خصم تو خواهیم شد.

نصاري گفتند: ما عقیده داریم که مسیح پسر خدا است، و خدا با او متّحد شده، و نزد تو آمده ایم تا نظرت را بدانیم، و در صورت توافق، ما حقّ تقدّم خواهیم داشت و گر نه با تو مخاصمه خواهیم کرد.

سپس دهریّه گفتند: ما معتقدیم موجودات جهان را آغاز و انجامی نیست و جهان قدیم و همیشگی است، و در این موضوع با تو بحث خواهیم کرد، اگر با ما هم عقیده باشی البتّه برتري ما ثابت میشود و اگر مخالفت کنی با تو دشمنی خواهیم کرد.

ثنویّه مذهبان گفتند: اعتقاد ما این است که تدبیر جهان از دو مبداء نور و تاریکی سرچشمه می گیرد، و نزدت آمده ایم تا در این عقیده با شما وارد بحث و مجادله شویم. اگر با ما موافق بودي که حقّ تقدّم خواهیم داشت و در صورت مخالفت خصم تو خواهیم شد.

و در آخر بت پرستان اظهار نمودند: ما معتقدیم این بتها خدایان ما هستند، و آمده ایم در این عقیده با تو بحث کنیم. اگر با ما توافق کردي تقدّم ما ثابت خواهد شد، و در صورت اختلاف نظر، ما نیز همچون دیگران خصم تو خواهیم شد.

رسول خدا صلّی اللَّه علیه و آله فرمود: به خداوند بی شریک مؤمن، و به هر معبودي جز او کافرم. خداوند مرا براي همه جهانیان مبعوث فرمود تا مردم را بشارت دهم و از عذاب او بترسانم تا بر تمام ایشان حجّت و دلیل باشم. و مرا در همه جا حفظ فرمود، و شرّ دشمنان و مخالفین مرا دفع نمود.

سپس رو به جماعت یهود کرده و فرمود: آیا نزد من آمده اید تا بی دلیل عقیده هاتان را بپذیرم؟
گفتند: نه.
فرمود: پس براساس چه دلیلی معتقدید که عزیر نبیّ پسر خداست؟
گفتند: چون کتاب مقدّس تورات را پس از متروك شدن احیا نمود، و این کار را جز در مقام پسر خدا بودن انجام نداد.
فرمود: با این استدلال موسی به فرزندي خدا سزاوارتر از عزیر است. زیرا تورات توسّط او نازل شده، و معجزات بسیاري که خود بر آنها واقفید از او مشاهده گردیده، و بر اساس منطق شما باید موسی نیز داراي مقامی بالاتر از مقام عزیر- پسر خدا بودن- باشد. و دیگر اینکه اگر منظور شما از پسر خدا بودن اینست که خداوند متعال همچون پدران دیگر با جفت خود نزدیکی نموده و در اثر این مقاربت، پسري مانند عزیر متولّد شده، در این صورت شما پروردگار جهان را یکی از موجودات مادّي و محدود جهان پنداشته و به او صفاتی چون صفات مخلوقین داده اید.

گفتند: مراد ما این معنی نیست، زیرا آن بنا به گفته شما کفر و نادانی است. بلکه مقصود ما از پسر خدا بودن احترام و عظمت است. هر چند ولادتی در کار نباشد، چنان که شخص عالم و استاد و نظر او از این تعبیر تنها اظهار محبّت است و احترام نه اثبات ولادت. و ،« تو پسر من هستی » یا « اي پسر من » : به شاگردش میگوید این سخن را به کسی میگوید که هیچ نسبتی میانشان نیست. و به همین تعبیر خداوند عزیر را از نظر شرافت و عظمت پسر خود برگزید نه بر اساس ولادت.

فرمود: با این توجیه نیز پاسخ شما همان بود که در ابتدا گفتم، زیرا بر اساس این تعبیر، موسی علیه السّلام براي این مقام شایسته تر بوده است. زیرا شما گفتید بزرگانتان به کسی که بین آن دو نسبتی نیست به جهت احترام می گوید: «ای پسرم» و «او پسر من است»، و نیز دیگری می گوید «او استاد من است» و «او پدر من است» و به دیگری می گوید «او برادر من است» و به دیگری می گوید «او آقای من است» یا «ای آقای من». و هر چه احترامش بیشتر باشد آن القاب محترمانه تر خواهد شد. بر اساس این عقیده لازم است موسی بن عمران برادر یا استاد یا پدر یا مولاي خداي باشد، زیرا خداوند در فضیلت و برتری او نسبت به عزیر افزوده است. آیا صحیح است این سخنان درباره موسی نسبت به خدا داده شود؟!
یهودیان از پاسخ رسول خدا صلّی اللَّه علیه و آله مات و مبهوت شده و گفتند: اي محمّد، اجازه بده درباره سخنت تحقیق و تفکّر کنیم. فرمود: امیدوارم با قلب پاك و راه انصاف در گفتار و عقیدهاتان فکر کنید، تا خداوند متعال حقیقت را به شما بنمایاند.

سپس رو به جماعت نصاري کرده و فرمود: شما معتقدید که خداوند ازلی و قدیم، با پسر خود؛ حضرت مسیح متّحد گشته است، از شما می پرسم منظورتان در این گفتار مبهم چیست؟ آیا مرادتان این است که خداي ازلی و قدیم با اتّحاد با یک موجود حادث تنزّل کرده؟ و یا اینکه حضرت مسیح که موجودي محدود و حادث است بواسطه اتّحاد با پروردگار قدیم و ابدي ترقّی نموده و برابر و یکی شده است؟ و یا اینکه این نهایت تعظیم و تکریم حضرت عیسی است؟

دو صورت اوّل بر اساس برهان عقلی محال است، زیرا قدیم چگونه حادث میشود، و یا حادث چگونه ممکن است به قدیم تغییر نماید، بنا بر این حادث از هر جهت ضدّ، بلکه نقیض قدیم است، و اجتماع آن دو ممتنع و محال خواهد بود.
و در صورت آخر پر واضح است که مسیح یکی از مخلوقات و بندگان برگزیده خداوند بوده و حادث خواهد شد. و به هر شکل پسر خدا بودن مسیح و اتّحاد خداوند با او محال و باطل است.
نصاري گفتند: اي محمّد، مقصود ما این است که خداوند در مورد مسیح- به جهت الطاف خاصّه و توجّه بی پایان به او- معجزات شگفت انگیزي را بدست او جاري فرموده، و به همین جهت موضوع پسر خدا بودن عیسی تنها جنبه احترام و تجلیل دارد و بس.

پیامبر صلّی اللَّه علیه و آله فرمود: حتما سخنی که به یهودیان گفتم شنیدید. سپس گفتار خود در باره پسر خدا بودن عزیر نبیّ (علیه السّلام) را تکرار فرمود.

جماعت نصاري همه ساکت و مجاب شدند، مگر یکی از آنان که رو به آن حضرت کرده و گفت: اي محمّد! مگر شما ابراهیم را « خلیل اللَّه » نمی دانید؟

فرمود: همین طور است،

پرسید: پس چرا با این عقیده ما که عیسی ابن اللَّه است مخالفید؟

فرمود: این دو هیچ شباهتی با هم ندارند. اینکه ابراهیم خلیل خدا است، خلیل از ماده خلّه (به فتح یا ضمّ أوّل و تشدید دوم) به معنی احتیاج و فقر است، و حقیقت معناي خلیل: شخص نیازمند و محتاج و فقیر است، و چون ابراهیم علیه السّلام در نهایت استغناي نفس، از دیگران دوري گزیده و تنها بسوي خداوند متعال روي آورده، لقب خلیل را به او دادند. و این معنی آنجا به اوج خود میرسد که او را در منجنیق گذاشته و می خواستند به سوي آتش پرت کنند، در اینجا جبرئیل علیه السّلام از جانب خدا مأمور شد تا او را یاري کند، ولی حضرت ابراهیم علیه السّلام در جواب گفت: هیچ حاجتی به غیر خدا ندارم و یاري او مرا بس است، به همین دلیل ملقّب به خلیل شد.
و اگر لغت خلیل را از ماده خلّۀ بگیریم یعنی در حقیقت معانی جستجو کرد و بر اسراری آگاه شد که دیگران به آنها آگاهی نیافتند. از این رو خلیل یعنی دانا به اسرار و امور آن. در این صورت نیز مستوجب تشبیه خداوند به خلق نمی شود.
آیا نمی بینید اگر حضرت ابراهیم علیه السّلام به سوي خدا منقطع نشده بود، و بر اسرار و حقائق علوم دست نمی یافت خلیل خدا نمیشد؟! ولی در موضوع توالد و تناسل به عکس است، زیرا رابطه پدر و پسر یک امر حقیقی و ذاتی است هر چند پدر فرزند را دشنام دهد و از خود دور سازد، زیرا معناي ولادت، قائم به اوست.

سپس اگر دلیل شما براي پسر خدا بودن حضرت مسیح، اینست که حضرت ابراهیم خلیل خداست، لازم به این اعتقاد است که حضرت موسی نیز پسر خداست. زیرا معجزاتی توسّط او ظاهر شده که کمتر از معجزات حضرت عیسی نبوده است، پس بگویید که «موسی نیز پسر خداست». بلکه همان طور که به یهودیان گفتم جایز است بگویید «موسی پدر، آقا، عمو، رئیس و امیر خداست».

یکی از نصاري گفت: عیسی در انجیل می فرماید «اَذهبُ اّلی اَبی و ابیکُم: من بسوي پدر خود و پدر شما میروم »

پیامبر فرمود: اگر بگویید در انجیل این گونه آمده است که «من به سوی پدر خود و شما می روم» پس لازم است به همان دلیل بگویید تمام کسانی که عیسی ع مخاطب قرار داده پسران خدایند، همان گونه که عیسی پسر خداست.

و اگر مراد شما معناي ظاهري و لغوی پدر و پسر است، پس چرا نمی گویید مراد از کلمه پدر: حضرت آدم، یا حضرت نوح است. و مراد حضرت عیسی ع این بوده است که «من به سوی پدرم و پدر شما آدم و نوح می روم». بلکه به راستی عیسی ع این معنی را اراده کرده است.

مسیحیان پس از این استدلال پیامبر ساکت شده و گفتند: ما تا امروز هیچ کس را در مقام بحث و جدل چون تو ندیده بودیم، فرصتی بده تا در این موضوع اندیشه کنیم.

سپس آن حضرت رو به دهریه نموده و فرمود: روي چه اصلی معتقدید که همه اشیاء و موجودات جهان، قدیم و همیشگی بوده و آغاز و انجامی ندارند؟

گفتند: ما تنها چیزي را می پذیریم که ببینیم، و چون براي اشیاء نه ابتدائی دیده و نه فنا و انقضایی، حکم می کنیم که موجودات همیشگی بوده و خواهند بود.

رسول خدا صلّی اللَّه علیه و آله فرمود: آیا شما با چشم خود همیشگی بودن موجودات و قدیم و ازلی بودن آنها را دیده اید؟ اگر بگویید آري لازم است با همین عقل و قواي بدنی، ابدي و ازلی باشید تا بتوانید تمام موجودات را به صفت قدیم و ازلی بودن ببینید، و این خلاف حسّ و عیان، و مخالف شهود همه عقلاي بشر است.

دهریّه گفتند: آري، ما قدیم بودن و بقاي موجودات را ندیده ایم.

فرمود: پس چرا حکم به قدیم بودن و بقاي موجودات می کنید، با اینکه بنا به اعتقاد خودتان نه حدوث اشیاء را مشاهده کرده اید و نه قدیم بودنشان را؟ و چگونه میتوانید یک طرف را برگزیده و طرف دیگر را نفی کنید؟ آیا گردش شب و روز را نمیبینید که هر یکی پشت سر دیگري در جریان است.

گفتند: آري.

فرمود: آیا این گردش و ترتیب در میان شب و روز از زمانهاي گذشته بوده و خواهد بود؟

گفتند: آري.

فرمود: آیا ممکن است [این تناوب بهم ریزد و] شب و روز در یک جا جمع شوند؟

گفتند: نه؛ ممکن نیست.

فرمود: در این صورت، از هم جدا و منفصلند، وقتی زمان یکی گذشت، دیگري بدنبال آن جریان می یابد.

گفتند: آري همین طور است.

فرمود: پس با این اعتراف، به حادث بودن آنچه که از شب و روز تقدّم و سبقت می گیرد (گردش یا زمان) بدون مشاهده حکم نمودید. پس منکر قدرت خداوند نشوید.

سپس فرمود: به عقیده شما آیا شب و روز ابتدا و پایانی دارد؟ یا ازلی و غیر متناهی است؟ در صورت نخست عقیده ما مبنی بر حدوث ثابت میشود. و در صورت دوم، پایانی ثابت می شود که آغازی نامتناهی دارد.

گفتند: درست است.

فرمود: شما که به قدیم بودن عالم معتقدید و منکر حدوث آن میباشید، آیا پیرامون آن تحقیق و تأمّلی کرده اید؟

گفتند: آري.

فرمود: آیا نمی بینید که تمام اشیاء و موجودات جهان به هم محتاج و مرتبط، و در وجود و بقاء به یک دیگر نیازمندند؟ مگر نمی بینید در برقراري یک عمارت لازمست تمام اجزاء آن به یکدیگر نیازمند می باشند؟ و همین طور است سایر موجودات جهان. پس چنانچه برخی از موجودات به بعض دیگر نیازمندند، با توجه به این که برخی قدیم و ازلی هستند، چطور برخی حادث خواهند بود؟ و موجوداتی که می گویید قدیمی و ازلیند اگر حادث بودند چی می شد؟

جماعت دهریّه در برابر استدلال رسول خدا صلّی اللَّه علیه و آله مبهوت و حیران شده و از شرح معناي حادث درماندند. زیرا هر وصفی در بیان حادث با مشخّصات موجوداتی که- به نظر آنان- قدیم بودند تطبیق می کرد. و به همین خاطر از خشم، زبانشان بند آمده و گفتند: در این باره بدقّت فکر و تأمّل خواهیم کرد.

سپس رسول گرامی اسلام رو به جماعت ثنویّه- معتقدان به تدبیر نور و ظلمت- کرده و فرمود: از چه نظر به این معنی معتقد شدید؟

گفتند: ما معتقدیم که جهان روي دو قسمت تشکیل شده: یا خیر و شرّ، و دریافتیم که این دو ضدّ و مخالف یکدیگرند. پس از این رو حکم می کنیم که خالق خیر غیر از خالق شر است، و هریک فاعلی جداگانه دارد، زیرا یک خالق دو عمل ضد را انجام نمی دهد. چنان که محال است برف ایجاد حرارت کند، همان طور که محال است آتش سبب سردی باشد. بنابراین به دو خالق قدیم نور و ظلمت برای عالم معتقد شدیم.

رسول خدا صلّی اللَّه علیه و آله فرمود: آیا این همه رنگهاي متنوّع- از سیاه و سفید و سرخ گرفته تا زرد و سبز و کبود- را نمیبینید که کدام از آنها ضدّ و مخالف دیگري است، پس دو نوع از آنها در یک مورد جمع نمیشوند، چنان که گرما و سرما ضدّ هم دیگرند؟
گفتند: آري.

فرمود: پس براي چه به تعداد هر رنگی به خالق قدیمی معتقد نشدید تا فاعل هر یک از این اضداد باشد؟
دهریّه ساکت شدند.

سپس فرمود: بنا به اعتقاد شما چگونه ممکن است نور و ظلمت در تدبیر عالم با هم مختلط شوند، در حالی که طبع نور به صعود تمایل دارد و طبع ظلمت به نزول؟ آیا به نظر شما ممکن اس دو نفر که یکی به شرق عالم و دیگری به غرب می رود یکدیگر را در یک مکان ملاقات کنند؟

گفتند: نه امکان ندارد.

فرمود: پس لازم است که نور و ظلمت نتوانند باهم اجتماع کنند، چرا که آن دو مخالف هم بوده و پیوسته در جهت خلاف هم در حرکتند. بنا بر این استدلال آیا ممکن است جهان از اجتماع دو ضدّ و مخالف حادث و متشکّل شده باشد؟

جماعت دهریّه گفتند: به ما مهلتی ده تا کاملا در کارمان اندیشه کنیم.

سپس رو به مشرکان عرب (بت پرستان) کرده و فرمود: چرا بتان را پرستش کرده و از پروردگار جهان دست کشیده اید؟

گفتند: با این کار به خداوند تقرّب میجوییم.

فرمود: مگر این بتان شنوا بوده و از خدایشان اطاعت نموده و او را عبادت میکنند تا شما بواسطه تعظیم آنها به خداوند تقرّب جویید؟

گفتند: نه.
فرمود: مگر شما خودتان آنها را نتراشیده اید؟
گفتند: آري.
فرمود: بنابراین اکنون که خدایی که دانا به مصالح و عواقب شماست، و در تعیین تکلیف شما حکیم است شما را به عبادت آنها امر نکرده، اگر آنها شما را عبادت کنند شایسته تر است از این که شما آنها را بپرستید (چون بتان مخلوق و شما خالقید).

بت پرستان پس از این کلام باهم اختلاف کرده و گروهی گفتند: خداوند در پیکرهاي مردانی حلول کرده که به شکل این بتان بودند. و بر این اساس آنها را صورتگري نمودیم. و منظور ما از توجّه به این بتان تعظیم همان هیاکل است.

و جمعی دیگر گفتند: این بتان مطابق صورت اقوام گذشته اي هستند که پرهیزگار و عابد بودند، و نظر ما از عبادت آنها تعظیم و تجلیل خداوند میباشد.

و گروه دیگري گفتند: آنگاه که خداوند آدم را آفریده و فرشتگان را امر نمود تا او را سجده کنند ما از این امر که وسیله تقرّب به پیشگاه خداوند بود محروم شدیم، پس براي جبران آن صورت آدم را به شکلهاي مختلفی ساختیم و در مقابلش به قصد تقرّب به خداوند سجده می کنیم. همچون سجده فرشتگان بر آدم، که به قصد تقرّب به خدا بود، چنان که شما به سوی کعبه امر شده اید، و سپس در محراب های مساجد که با دست خود ساخته اید و به سوی کعبه قرار دارد سجده می کنید در حالی که خدا را قصد می کنید نه محراب و کعبه را.

رسول خدا صلّی اللَّه علیه و آله فرمود: همه شما راه خطا پیموده و از راه حقیقت منحرف شده اید.

سپس رو به گروه نخست کرده و فرمود: این سخن شما که خداوند در پیکرهاي جمعی که به شکل این بتان بودند حلول کرده، باطل است، چرا که با این کلام خداوند را به صفات مخلوقات توصیف کردید. آیا خداوند در چیزی محدود حلول می کند که بر او احاطه دارد؟ چه تفاوتی میان خداوند و سایر صفاتی که در اجسام حلول می کند همچون رنگ و طعم و بو و نرمی و زبری و سنگینی و سبکی نمایان خواهد شد؟ چگونه می شود که جسم محیط حادث باشد و آنچه در محیط او واقع شده ازلی باشد؟ چگونه ممکن است حلول کننده محتاج به مکان حلول باشد؟ در حالی که خداوند ازلی و ابدي است و پیش از محل بوده است.

و چون خداوند را به واسطه حلول کردن او در معرض زوال و حدوث قرار دهید به صفات موجودات در معرض زوال توصیف می کنید، لازمه اش آن است آنچه زائل و حادث شود فانی باشد. زیرا همه صفات حال و محل باعث تغییر در ذات می شوند و این در حالی است که ذات خداوند تغییر نمی کند و جایز نیست با حلول در شیئء تغییر کند.
و اگر شما بر این اعتقادید که حلول موجب تغییر ذات خدا نیست، باید حرکت و سکون، و سیاه و سفید و رنگارنگ شدن را نیز موجب تغییر ندانید و عارض شدن هر یک از حالات را جایز بدانید و خداوند را با صفات موجودات وصف کنید (اگر اعتقاد بر این باشد که خدا تغییرپذیر نیست و تحت تاثیر تغییراتی که در آن جسمی که در آن محیط شده قرار نمی گیرد، لذا آن جسم مجاز است تحت تاثیر هرگونه تغییر قرار گیرد، و شما ناخودآگاه خدا را با مشخصات تغییر پذیر آن جسم توصیف خواهید کرد)، در نتیجه از ابراز این عقیده که پروردگار جهان حادث و محدود و محتاج و ضعیف است هیچ ابائی نخواهید داشت.

سپس فرمود: بنا بر این وقتی اعتقاد شما به حلول خدا در چیزی باطل گردید، آنچه پایه و اساس گفتار فاسدتان بود نیز ویران گردید.

گروه نخست از بت پرستان با شنیدن استدلال پیامبر صلّی اللَّه علیه و آله ساکت شده و گفتند: در این موضوع خوب فکر میکنیم آنگاه پاسخ شما را میدهیم .

سپس رسول خدا صلّی اللَّه علیه و آله روي به گروه دوم کرده و فرمود: اگر شما معتقدید که به نیّت صورتهاي گذشتگان خداپرست خود سر بر آستان بتها گذاشته و آنها را تعظیم می کنید، پس دیگر چه جایی براي اظهار بندگی پروردگار جهانیان باقی می نهید!؟ مگر نمیدانید که از جمله اسباب و لوازم تعظیم و عبادت خداوند این است که او را در این صفات با بندگان مساوي ندانیم؟! مثلا اگر شما از سلطان مقتدري به اندازه تعظیم و خضوعی که از نوکران او بجا می آورید تجلیل کنید، به او اهانت نموده اید، و اگر فرد بزرگی را از نظر احترام و تعظیم با فرد کوچکی برابر بدانید، آیا به آن شخص توهین نکرده اید؟!

گفتند: آري.
فرمود: پس شما با برابر قراردادن خضوع و عبادت خداوند با بتان آیا به مقام عظمت و جلال پروردگار توهین نکرده اید؟!

آنان گفتند: در کار خود اندیشه خواهیم کرد. و سپس ساکت شدند.

سپس رسول خدا صلّی اللَّه علیه و آله به گروه سوم از بت پرستان فرمود: شما جماعت مسلمان را با خودتان مقایسه نمودید، در حالی که ما همچون شما نیستیم. زیرا ما بندگان خدا، آفریده و دست پرورده اوئیم، گوش بفرمان و تسلیم نواهی او هستیم، و خداوند را همان گونه که اراده فرموده عبادت میکنیم، و چون ما را به کاري امر فرمود همان را انجام دهیم و نباید از آن اوامر تجاوز کرده و بنا بر میل و تشخیص خودمان عمل کنیم، زیرا در این صورت ممکن است با آن خصوصیات پسندیده واقع شود ولی امکان دارد با نحوه دیگر در نهایت درجه کراهیت یا حرمت قرار گیرد. با اینکه ما را از اظهار نظر در مقابل دستوراتش نهی فرموده است. آري چون فرموده است هنگام عبادت به جانب کعبه متوجّه باشیم، امتثال امر نموده و اطاعت میکنیم، سپس فرموده در سایر شهرها نیز به سمت کعبه او را عبادت کنیم ما نیز پذیرفتیم و از حدود اوامر او تجاوز نکردیم.

و در مسأله سجده فرشتگان بر آدم، خداوند متعال سجده را بر خود آدم امر فرمود نه بر صورت او، و شما نمی توانید آن مساله را با خودتان قیاس کنید. شما چه می دانید شاید آن چه از پیش خود انجام می دهید مورد رضایت خداوند نباشد، چرا که شما را به آن امر نکرده و سجده بر آدم مخصوص فرشتگان بوده است.
آنگاه پیامبر فرمود: اگر کسی شما را در روز معیّنی به خانه اش دعوت کند، آیا این حقّ را دارید که پس از قبول دعوت در روز دیگري به خانه او بروید؟ و یا به خانه دیگر او بی دعوت بروید؟ و یا اگر کسی به شما لباس، یا برده، یا مرکبی عطا کند میتوانید لباس، بنده، یا مرکب دیگر او را تصرف کنید؟

گفتند: خیر، زیرا معلوم نیست در قسمت دوم مانند قسمت نخست مجاز باشیم.

فرمود: آیا تصرّف بی اجازه در امور خداوند بدتر است، یا در امور بندگان خدا؟

گفتند: بلکه خداوند مقدّم و اولی است که بی اجازه او در امورش تصرّف نکنیم.

فرمود: پس براي چه این گونه عمل میکنید و چه زمان شما را امر به سجده این صورتها نمود؟!

بت پرستان گفتند: در کار خود به دقّت می اندیشیم، و لب فرو بستند.

امام صادق علیه السّلام فرمود: بخدا سوگند، هنوز سه روز بر این جماعت بیست و پنج نفره نگذشته بود که همگی به محضر پیامبر حاضر شده و مسلمان شدند و گفتند: این گونه استدلالی را نشنیده بودیم، و گواهی میدهیم که تو فرستاده و رسول خدائی.

برگرفته از کتاب احتجاج طبرسی

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

Powered by WordPress.com.

Up ↑

%d bloggers like this: